X
تبلیغات
تالاب ها - بررسی توزیع مکانی و فضایی فضای سبز شهری مطالعه موری: شهر پلدختر

تالاب ها

ارزشهای اکولوژیکی، گردشگری و... تالاب ها

بررسی توزیع مکانی و فضایی فضای سبز شهری مطالعه موری: شهر پلدختر

/**/

مقدمه

  امروزه مفهوم شهرها بدون وجود فضای سبز در اشکال گوناگون آن دیگر قابل تصور نیست. پیامدهای توسعه شهری و پیچیدگی های معضلات زیست محیطی آنها موجودیت فضای سبز و گسترش آن را برای همیشه اجتناب ناپذیر کرده است. شهرها به عنوان تمرکز فعالیت، زندگی انسان ها برای اینکه بتوانند پایداری خود را تضمین کنند چاره ای جز پذیرش ساختار و کارکرد های متآثر از سیستم های طبیعی ندارند در این میان فضاهای سبز به عنوان جزء لاینفک و ضروری پیکره یگانه شهرها در متابولیسم آنها نقش اساسی دارند که کمبود آنها می تواند اختلالات جدی در حیات شهرها به وجود آورد با افزایش جعمیت و توسعه و گسترش شهرنشینی، انسان ها به تدریج از طبیعت دور شده اند و تراکم بیش از حد جمعیت و دخالت در محیط طبیعی و ایجاد محیط های انسانساخت، نیازهای زیست محیطی، جسمی و روحی را بیشتر بروز داده است. توانایی فضاهای سبز عمومی به عنوان تسکین دهنده های طبیعی در مناطق شهری بسیار مفید می باشند. به طوریکه وجود درختان و علفزارها در فضاهای عمومی بیرون از خانه وابستگی های اجتماعی که در شهرهای امروزی روز به روز از هم گسسته می شوند را، قوت می بخشد و برای کاهش پرخاشگری و رسیدن به آرامش روحی بسیار موثرند و عاملی برای صمیمیت می شوند. فضاهای باز و سبز شهری نه تنها به دلیل اهمیت تفریحی شان مورد توجه اند، بلکه به دلیل نقشی که در حفظ و تعادل محیط زیست شهری، تعدیل آلودگی و پرورش روحی و جسمی ساکنان شهر ایفا می کنند، ارزشمند هستند. مکان یابی نادرست فضاهای سبز شهری در نهایت منجر به ایجاد ناهنجاری هایی از جمله: استفاده کم کاربران از فضای سبز ایجاد شده، ایجاد محدودیت در ارائه ی طرح معماری مناسب، ایجاد محدودیت در انتخاب و چیدمان گیاهی مناسب و غیره می شود.

معیارهای مکانیابی فضای سبز شهری

 جهت مکانیابی فضای سبزدرسطوح مختلف شهری معیار های مختلف محیطی، اجتماعی، اقتصادی  وغیره می بایست مد نظرقرار گیرد.دراین مقاله مهمترین معیارهای مکانیابی فضای سبزکه برای سطوع مختلف شهری مدنظرقرارگرفته عبارتنداز:1- سازگاری، قرارگیری کاربری های سازگار در کنارهم وناسازگار دور از یکدیگر به طوری که مثلاً کاربری مزاحم مانند تعمیرگاهها،کاربری های آلاینده و...ازواحد های مسکونی دورشوند و درعوض کاربری سازگار با محیط مسکونی مثل پارک ها جایگزین آن شوند.2- آسایش ؛میزان آسایش و راحتی شهروندان بستگی به فاصله و زمان دسترسی آنان به خدمات شهری ازجمله فضای سبزشهری دارد؛ جهت تامین آسایش شهروندان و بهره گیری در اوقات فراغت، فضای سبزشهری و چگونگی دسترسی به آن اهمیت دارد.

3-کارآیی؛ معمولاً الگوی قیمت زمین شهری از یک سو و مکان یابی فضایی آن درسطع شهر از سوی دیگر نقش زیادی درنوع کاربری فضاهای شهری دارد، با توجه به این مهم می بایست مکانهای که بیشترین بازدهی وکاریایی متناسب برای فضای سبزشهری راداشته باشند ونه برای کاربری دیگر، به آن اختصاص داده شود.4- مطلوبیت؛ تلاش درجهت حفظ ونگه داری عوامل طبیعی، ایجاد فضاهای باز ودلپذیر و چگونگی ارتباط متقابل آن با ساختمان ها و راهها با فضای سبز شهری، می تواند برمطلوبیت آن بیافزاید.5- سلامتی؛ اعمال ضوابط محیطی وبهداشتی مناسب جهت کاهش آلودگی های حاصل ازسایر کاربری ها، با وجود فضای سبزشهری متناسب تعدیل و تامین خواهدشد . 6- ایمنی؛ حفاظت شهردر مقابل خطرات طبیعی همچون سیل، زلزله، طوفان ویا غیرطبیعی مانند همجواری مناطق مسکونی با نواحی صنعتی وغیره که باعث تضیعف ایمنی شهرمی گردد، بعضاً با وجود فضای سبزمتناسب شهری قابل تعدیل خواهد بود

7- مکانیابی اکولوژیکی؛ با توجه به توان اکولوژیکی فضای سبز شهری و فضا های اطراف آن، اقدام به ایجاد کمربندهای سبز، جنگل های دست کاشت، تفرجگاهای جنگلی و پارک های جنگلی مصنوعی درفضاهای پیرامونی شهرمی تواند درتعادل اکولوژیکی شهر و پیرامون بسیارموثر باشد.8 - مکانیابی حقوقی، لازم است جهت ایجاد فضای سبز و پارک قبل از هرچیز مساله مالکیت حقوقی اراضی روشن گردد، اولویت به کارگیری با اراضی ملی است که مالکیت آن مربوط به کشوروقیمومیت آن با دولت می باشد،یا اراضی موات وبلاصاحب که آنان نیزعملاًدراختیاردولت است،هم چنین اراضی که مالکیت آن به شرکت های دولتی، وزارتخانه ها تعلق دارد ودر نهایت درصورت عدم امکان بهره گیری ازاراضی مذکور،اراضی مربوط به اشخاص حقیقی یا حقوقی با مصالحه ی با آنها جهت ایجاد فضای سبزبه کارگرفته شود.9- مکانیابی اقتصادی؛ ضرورت وتوجیه اقتصادی ایجاد فضای سبزدرمقایسه با سایر کاربری ها دربه کارگیری اراضی باید به اثبات رسیده باشد تا مکان در شهربه فضای سبزاختصاص یابد، درغیراین صورت هرکاربری که بازده اقتصادی بیشتری داشته باشد،فضا بدان تخصیص داده شود.

 

نتایج بحث

گسترش و توسعه ی فضای سبز همبستگی زیادی با محیط طبیعی و پیشرفت های هر کشور دارد. فضای سبز شهری، از جمله کاربری هایی است که توزیع و پراکنش آنها در سطح شهر اهمیت زیادی دارد. فضای سبز شهری با توجه به مالکیت، نگه داری و بهره برداری از آنها به چهار دسته خصوصی، مشترک، دولتی و عمومی تقسیم می شود. فضای سبز عمومی رایج ترین شکل فضای سبز شهری است که شامل فضای سبز داخل شهر، فضای سبز حومه شهر(کمربند سبز) و فضای سبز خارج شهرکه به دلیل نزدیکی به شهر مردم بویژه در ایام تعطیلات از آن استفاده می کنند که شامل پارک های جنگلی مصنوعی و پارک های جنگلی طبیعی می شود. ما در این پژوهش فضای سبز عمومی داخل شهر رو در نظر گرفته ایم. در شهر پلدختر که در این مقاله مورد بررسی قرار گرفته، کمبود شدید فضای سبز شهری محسوس می باشد. بطوریکه در حال حاضر سرانه فضای سبز4.7 متر مربع، و در عین حال توزیع فضایی آن بسیار نامتعادل و نامناسب می باشد. نتیجه این پژوهش بیانگر این نکته می باشد که علاوه بر کمبودها و نیازهای موجود، با توجه به اینکه در 5 سال آینده شهر پلدختر به جمیت 32836 هزار نفری خواهد رسید و با توجه به استانداردهای بین المللی حداقل سرانه فضای سبز 12 متر مربع به ازای هر نفر نیاز به394032متر مربع فضای سبز خواهد داشت.

 براساس بررسی های میدانی نگارندگان و گزارش واحد فضای سبز شهرداری پلدختر تعداد 10 پارک، 6 میدان، 6 بلوار و 4 لچکی در حال حاضر در شهر پلدختر موجود می باشد. مساحت کل فضای سبز شهری پلدختر برابر با 121240.5 متر مربع می باشد. که با توجه به جعمیت سال 1390 شهر پلدختر که برابر با 28045 نفر بوده است؛ در نتیجه سرانه فضای سبز در سال 1390، برابر با 4.7 متر مربع بوده است که با توجه به سرانه پیشنهادی استانداردهای بین المللی 30 متر مربع و  فضای سبز شهری ایران پیشنهادی وزارت مسکن و شهرسازی بین 12-7 متر مربع نسبت سرانه فضای سبز استاندارد فاصله زیادی دارد. و از انجا که جعمیت شهر پلدختر در سال 1395 به  32836 نفر می رسد و بر اساس حداقل سرانه 12 متر مربع به 394032 متر مربع فضای سبز شهری نیاز داریم و در حال حاضر دچار کسری 272791.5 متر مربع فضای سبز می باشیم.

جدول شماره یک:جعمیت شهرپلدخترسالهای 75-85-95

جعمیت شهر

سال75

سال85

جعمیت پیش بینی 1395

پلدختر

16675

23975

32836

 

جدول شماره دو: فضای سبز پیشنهادی در سطح شهر پلدختر جهت 5 سال آینده

شهر

مقدارموجود فضای سبز متر مربع

مقدارکسری فضای سبز متر مربع

میزان فضای سبزمورد نیاز درسال 1395

پلدختر

121240.5

272791.5

394032

 

نتیجه گیری

  کمبود شدید فضای سبز در شهر پلدختر محسوس می باشد. در عین حال توزیع فضایی آن بسیار نامتعادل و نامناسب می باشد. نتیجه این پژوهش بیانگر این نکته می باشد که علاوه بر کمبودها و نیازهای موجود، با توجه به اینکه در 5 سال آینده شهر پلدختر به جمیت 32836 نفری خواهد رسید و با توجه به استانداردهای بین المللی حداقل سرانه فضای سبز 12 متر مربع به ازای هر نفر نیاز به394032 متر مربع فضای سبز خواهد بود. متاسفانه هیچ کدام ازفضای سبزشهری(پارکها، میادین ویلوارها) فاقد تکنولوژی سیستم های نوین آبیاری ( قطرهای، تحت فشار و بارانی) می باشند. متاسفانه زمان آبیاری را براساس درنظرگرفتن عناصراقلیمی(درجه حرارت و تبخیر و فصل سال) درنظر گرفته نمی شود.

   مهمترین نقاط ضعف فضای سبز شهر پلدختر:کمبودسرانه پارک و فضای سبزدر وضع موجود، توزیح نامناسب مکانی پارکها، به نحویکه پارک اصلی شهر (پارک ولایت) در روبروی کاربری نامناسب پر سر و صدای و مخل آسایش خدماتی (تعمیر گاههای ماشین و جوشکاری) قرار گرفته که این امر به دلیل عدم کار کارشناسی در تعیین کاربری ها می باشد. تمرکز گرایی تمامی امکانات فقط در بعضی از پارک ها( متاسفانه تنها پارک ولایت و بوستان فدک دارای ابتدایی ترین خدمات می باشند و باقی پارک فاقد دستشویی می باشند)، در نظر نگرفتن معیار های اصولی در مکانیابی فضای سبز از جمله مکانیابی بر اساس تحلیل سلسله مراتبی(AHP) و منطق فازی و سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS)، بی معنا بودن انواع پارک ها( همسایگی، محله و ... در شهر پلدختر). مهمترین تهدیدهای فضای سبز شهر پلدختر: خالی ماندن پارکها شهر وخطررفتارهای نابهنجار بخاطر عدم رغبت مردم شهر بدلیل عدم برخورداری ازامکانات لازم و تهجیزات ابتدایی طراحي و برنامه ريزي دقيق و مناسب خود از عوامل مؤثر در كارايي فضا، ايمني وسايل و حتي برقراري امنيت در پارك ها به شمار مي آيد، مسئولان شهري و شهردار يها مي بايست در برنامه ريزي و طراحي فضاهاي عمومي، فر صت هاي رشد و پيشرفت وضعيت جسمي، رواني، فرهنگي و اجتماعي افراد را فراهم آورند و امكان بهبود و تسهيل فعاليت هاي فرهنگي و روابط اجتماعي را ميسر سازند. اين امر تا حدودي مي تواند فضاهاي عمومي را به راه حلي براي نيل به اهداف مورد نظر و جلوگيري از بروز خشونت ها و ناهنجار يهاي اجتماعي بدل سازد. . در سال 1395 جعمیت شهر پلدختر به  32836 نفر می رسد و بر اساس حداقل سرانه 12 متر مربع به 394032 متر مربع فضای سبز شهری نیاز داریم و در حال حاضر دچار کسری 272791.5 متر مربع فضای سبز می باشیم.

+ نوشته شده در  دوشنبه بیست و سوم آبان 1390ساعت 14:35  توسط مهدی نسب  |